Hội nam y việt nam

Vietnamese traditional medicine Association

Nam Y

Bệnh sởi (Ma chẩn)

Sởi theo YHCT còn gọi là ma chẩn, ôn chẩn. Nguyên nhân gây ra là do thời khí, có thể lưu hành lây lan thành dịch (ôn dịch), thường gặp ở trẻ nhỏ từ 6 tháng đến 3 tuổi. Theo Tây y thì đây là bệnh lây lan cấp tính do siêu vi khuẩn (virus); bệnh lây truyền trực tiếp qua đường hô hấp và niêm mạc mắt, khi trẻ lành tiếp xúc với đờm rãi, nước bọt của trẻ mang bệnh hay bệnh nhi ho bắn ra.
1.Triệu chứng của sởi
Khi khởi phát biểu hiện các triệu chứng như: Trẻ biếng ăn, sốt vài ngày như bị cảm rồi đột nhiên sốt hơi cao, trẻ mệt mỏi, mắt cộm đỏ, sưng mi mắt, chảy nước mắt, nhảy mũi hắt hơi, sổ mũi, ho đờm, họng đỏ; tay dụi mắt mũi. Tai lạnh hoặc ỉa lỏng, ngủ hay giật mình; có những chấm trắng bằng đầu kim mọc rải rác trong môi, má trước răng hàm, trán hoặc sau tai trên gáy; lưng có một vài nốt đỏ như muỗi đốt.
Khi thấy xuất hiện dấu hiệu lên sởi trên, cần cách ly trẻ ngay để tránh lây lan và cần được điều trị kịp thời.
2. Trình tự diễn biến của sởi
Trẻ mắc sởi nung (ủ) bệnh trong 3 ngày. Sau đó sởi mọc trong 3 ngày. Ban bắt đầu mọc từ sau tai mặt, cổ rồi lan xuống các chi, lưng, bụng có màu đỏ hồng; khi sởi mọc đến bụng thì bắt đầu bay (lặn) lần lượt từ trên đầu dần xuống.Sởi bay 3 ngày là hết nốt ban, để lại những nốt thâm sau khi bay.Cần chú ý quan sát: Nếu sởi mọc được 3 ngàymàu sắc đỏ hồng rồi bay (lặn) là sởi thuận. Nếu mọc đến đâu lặn đến đấy là sởi không thuận cần đề phòngbiến chứng. Nếu sởi mọc không đều khắp hay màu ban không đỏ hồng mà sạm đen thì khó chữa.
3. Chăm sóc điều trị
a. Chăm sóc
Cần kiêng gió, kiêng nước, mặc ấm, tránh gió lạnh, ẩm ướt cho trẻ. Không cho trẻ ăn, uống các thứ tanh, lạnh.Cần cho trẻ uống nhiều nước, xúc miệng nước muối nhạt 0,9% (9g muối trong 1 lít nước chín).
b. Điều trị
Nguyên tắc chung điều trị sởi của YHCT là:
- Giai đoạn bệnh khởi phát: Dùng thuốc tuyên độc phát biểu để giải độc đưa hết tà khí độc ra ngoàicơ biểu, thúc sởi mọc thuận, mọc đều.
- Giai đoạn bệnh toàn phát: Dùng các thuốc bổ âm thanh lợi hay tư âm thanh hỏa để hạn chế bớt dương, trừ hết nhiệt ở trong, tránh mọi biến chứng.
- Giai đoạn bệnh lui sởi lặn hết: Dùng thuốc tư âm dưỡng huyết để giữ được sự trọn vẹn của âmdương - khí huyết của cơ thể trẻ.
Có thể lựa chọn dùng các bài thuốc sau:
a) Giai đoạn sởi khởi phát
Thúc sởi mọc thuận, mọc đều, mọc nhanh:
Bài 1: Nọc sởi thang
Lá nọc sởi tươi 40g
Chủ trị:
Sởi thời kỳ khởi phát, thúc cho sởi mọc thuận,đều, nhanh (từ khi phát nóng đến ngày sởi mọc khoảng 3-5 ngày): bắt đầu phát sốt, ho, ngạt mũi,chảy nước mũi, hắt hơi, chảy nước mắt, mỏi mệt,buồn ngủ, thân nhiệt trẻ cao dần, rêu lưỡi trắng mỏng hoặc hơi vàng, biếng ăn, đại tiện loãng.
Cách dùng liều lượng:
Lá nọc sởi rửa sạch cho vào 400ml nước,sắclấy 200ml nước thuốc, chia uống nhiều lần, thay nước uống trong ngày.
Bài 2: Rau dệu giấp cá thang
Rau dệu tươi 16g
Lá giấp cá tươi 16g
Đậu cọc rào tươi 12g
Cam thảo đất tươi 12g
Chủ trị:
Sởi thời kỳ khởi phát: Làm cho độc sởi tiêu thoát ra ngoài cơ biểu, sởi mọc thuận, nhanh, đều.
Cách dùng liều lượng:
Các vị cho vào 400ml nước, sắc lấy 200ml nước thuốc, chia uống nhiều lần, mỗi lần uống 20-30ml, cách 2 giờ uống một lần.
 Cây sài đất
Bài 3: Cát thăng cam xích thang
Cát căn 9g
Thăng ma 3g
Cam thảo 2g
Xích thược 2g
Chủ trị:
Sởi khởi phát, sởi không mọc đều do phong hàn bế tắc hoặc ban sởi không mọc ra do ỉa chảy.
Cách dùng liều lượng:
Các vị cho vào 200ml nước, sắc lấy 100ml nước thuốc chia uống 2-3 lần trong ngày.Ngày uống 1 thang, uống thấy sởi đã mọc đều thì ngưng thuốc
Bài 4. Thăng ngưu phòng cát thang
Thăng ma 6g
Ngưu bàng tử 8g
Phòng phong 6g
Cát căn 4g
Kinh giới 4g
Tiền hồ 6g
Cát cánh 6g
Chỉ xác 6g
Cam thảo 4g
Chủ trị: Sởi mọc ít, không đều khắp, ngứa ngáy khó chịu.
Cách dùng liều lượng:
Các vị cho vào 400ml nước, sắc lấy 100ml nước thuốc, chia uống 2-3 lần trong ngày.Ngày uống 1 thang. Khi sởi đã mọc đều khắp thì ngưng thuốc.
Bài 5: Tử tô cát căn tán
Tử tô diệp 30g
Cát căn 25g
Mạch môn (bỏ lõi) 20g
Kinh giới 20g
Cam thảo 5g
Chủ trị:
Sởi thời kỳ khởi phát, mọc không đều khắp,trẻ nóng sốt, ho nhiều.
Cách dùng liều lượng:
Các vị phơi - sấy giòn, tán bột mịn.Trẻ em tùy tuổi uống mỗi ngày 6-18g.Hãm bột thuốc vói nước sôi trong 10 phút, gạn lấy nước trong uống (hoặc cho uống cả bã).
Có thể kết hợp cho trẻ uống thêm bài sau:
Ngân kiều tán
Liên kiều 40g
Cát cánh 24g
Trúc diệp 16g
Đậu sị 20g
Kim ngân hoa 40g
Bạc hà 24g
Cam thảo 20g
Ngưu bàng tử 24g
Kinh giới 20g
Tất cả các vị sấy khô giòn tán bột mịn.
Trẻ em 1-3 tuồi mỗi lần uống lg
Trẻ em 4-6 tuổi mỗi lần uống 2g
Trẻ em 7-10 tuổi mỗi lần uống 3g
Cho bột thuốc vào 50ml nước, thêm 5g lô căn làm thang, đun sôi đến khi thuốc có mùi thơmthì cho bé uống ngay. Nếu bệnh nặng thì cứ 2 giờ cho bé uống 1 lần,ban ngày cho bé uống 3 lần, ban đêm cho uống 1 lần.Nếu bệnh nhẹ thì cứ 3 giờ cho bé uống 1 lần,ban ngày cho uống 2 lần, ban đêm cho uống 1 lần.
Kiêng kỵ:
- Sởi đã qua giai đoạn khởi phát hoặc sởi đã mọc đều khắp, hoặc đang ỉa chảy không được uống.
- Thuốc chỉ dùng trong phạm vi 4 ngày, không được dùng lâu hơn.
- Kiêng ăn các chất chua cay.
Kinh giới
Bài 6: Thăng cát tán
Thăng ma 15g
Cát căn      30g
Kinh giới   24g
Xích thược 12g
Kim ngân 12g
Cam thảo 6g
Chủ trị: Trẻ em lên sởi, sởi mọc chưa đều
khắp, sốt và ho nhiều. Cách dùng liều lượng: Các vị sấy khô cho giòn, tán bột mịn, trộn đều.Tùy theo mức độ sởi mọc mau hay thưa và tuồicủa trẻ, cho trẻ uống 8-12-20g bột thuốc trong ngày, chia uống làm 2-3 lần. Hòa thuốc bột vào nước sôi, hãm trong 15phút gạn lấy nước trong cho bé uống, Khi sởi đã mọc đều khắp thì ngưng uống.
Kiêng kỵ: Kiêng ăn các chất mỡ, thịt gà, đồ ăn nếp.
Bài 7: Tiêu độc giải biểu thang
Thăng ma 6g
Phòng phong 6g
Tiền hồ 6g
Cam thảo 4g
Cát căn 4g
Ngưu bàng tử (sao) 8g
Kinh giới 4g
Chỉ xác (bỏ ruột) 6g
Cát cánh 6g
Chủ trị:
Trẻ em lên sởi thời kỳ khởi phát, sốt đã 3 ngày mà sởi mọc lưa thưa, không đều (do phong hàn bế tắc sởi không phát ra được), sắc sởi đỏ nhạt không tươi nhuận, bé vẫn sốt nóng, không có mồ hôi, nhức đầu, nôn ọe.
Cách dùng liều lượng:
Các vị cho vào 600ml nước, sắc lấy 200ml nước thuốc, chia uống 2-3 lần trong ngày, ngày uống 1 thang.
Kiêng kỵ:
Kiêng gió, nước, các thứ tanh (tôm, cua, cá...)
Bài 8: Mạt lị cát căn thang
Mạt lị (cây hoa nhài cả hoa, lá, cành) 20g
Cát căn 20g
Riềng ấm 10g
Chủ trị:
Trẻ em lên sởi: Phát sốt, mặt đỏ, ho khan,
người mọc mụn đỏ li ti; giúp sởi mọc đều khắp.
Cách dùng liều lượng:
Các vị rửa sạch thái nhỏ cho vào 400ml nước, sắc lấy 100ml nước thuốc, chia uống 2 lần trong ngày. Ngày uống 1 thang, uống luôn 2 ngày.
Bài 9: Rau dệu riềng ấm thang
Cây lá rau dệu 20g
Riềng ấm 10g
Chủ trị: Trẻ em lên sởi, giúp cho sởi mọc đều.
Cách dùng liều lượng:
Các vị rửa sạch, sao qua, cho vào 300ml nước sắc lấy 100ml nước thuốc, chia uống 3 lần trong ngày.
Ngày uống 1 thang, uống liền 2 ngày.
Bài 10: Kim sài kinh cát thang
Kim ngân hoa 30g
Sài đất 20g
Kinh giới 10g
Cát căn 20g
Trúc diệp 20g
Chủ trị: Sởi trẻ em thời kỳ khởi phát, giúp sởi mọc đều, thuận.
Cách dùng liều lượng:
Các vị cho vào 600ml nước, sắc lấy 200ml nước thuốc, chia uống 3 lần trong ngày (sáng, trưa, tối). Ngày uống 1 thang
Bài 11: Trừ phong thanh nhiệt giải độc thang
Cát căn 9g
Ngưu bàng tử 9g
Kinh giới 6g
Liên kiều 12g
Uất kim 6g
Cát cánh 6g
Cam thảo 6g
Chủ trị:
Trẻ em lên sởi mới phát, mọc chưa đều; giúp sởi mọc đều.
Cách dùng liều lượng:
Các vị cho vào 600ml nước, sắc lấy 200ml nước thuốc, chia uống 4-5 lần, mỗi lần uống cách nhau 2giờ.Ngày uống 1 thang.
Bài 12: Trừ phong thanh nhiệt giải độc chỉ khái thang
Ngưu bàng tử 12g
Kinh giới tuệ 6g
Cát căn   10g
Bạc hà     4g
Liên kiều  10g
Tiền hồ     6g
Cát cánh  6g
Hạnh nhân 10g
Chủ trị: Trẻ em lên sởi thời kỳ khởi phát, có ho, sốt; thúc sởi mọc đều.
Cách dùng liều lượng:
Các vị cho vào 600ml nước, sắc lấy 200ml nước thuốc, chia uống 4-5 lần trong ngày. Mỗi lần uống cách nhau 2 giờ.
Ngày uống 1 thang.
 
                                                                                                                                                                                                                   (kỳ sau đăng tiếp)
DSCK2, LY Nguyễn Đức Đoàn

Để lại một bình luận

Thông tin phản hồi (0)